تماشا گذارده‌اند دو نوع از جانوران دريايى و خشكى بخصوص نظر مرا جلب كرد زيرا نام آنها در اوستا يا كتاب مقدس زرتشت آمده است . از اين دو جانور يكى نوع ممتازى از سگ‌ماهى بود كه در اصطلاح علمى معروفست به Accipenser huso ، و آن ماهيى است به طول پانزده فوت ( 57 / 4 متر ) يا بيشتر ، و به عقيدهء من همان است كه در اوستا به نام كره مسيه « 1 » يا ماهى كر « 2 » مذكور است 2 . جانور يا بهترست بگويم جانوران ديگر عبارت بودند از دسته‌اى از گرازهاى وحشى كه پوستگرى چيره‌دست پوست آنها را آكنده و به طرزى دلپسند آمادهء نمايش كرده بود ؛ اين جانوران درنده - خويى و جنگجويى « ورازه « 3 » » ( گراز ) هايى را كه در متنهاى زردشتى 3 وصف شده است به جلوه در آورده بودند . از نظر ما غربيان جلوه‌هاى اروپايى تفليس جلايى ندارد بلكه جنبه‌هاى شرقى اين شهر و آثار آن كه حكايت از تمدنى قديمتر مىكند دل‌انگيزست . بر فراز تپهء مشرف به شهر دژى ديده مىشود كه بارويى كهن دارد ، و در اين بناى تاريخى آثارى از روح شرقى قرون وسطى به چشم مىخورد . كهنتر ازين دژ برجى و آبراههء ويرانى است كه به باغ گياهشناسى واقع در جنوب تفليس مشرف است . قسمتى از پلهايى كه بر رودخانهء كورا ( كوروش ) بسته‌اند و دو نيمهء شهر را به هم وصل مىكنند كهنه ، و قسمتى از آنها نو است . شايد ديدنيتر از همه پل « تاتار ميدان » باشد كه به يكى از بازارهاى كهنهء ( شرقى ) منتهى مىگردد ، و چون اين پل بيش از ديگر پلها محل رفت‌وآمد است گويا به همين سبب از همه جالبتر است . بازارهاى تفليس به قدر بازارهاى ايران شرقى نيستند ، اما حجره‌ها و غرفه‌هاى پرازدحام آنها و تنوع اجناسى كه در اين بازارها عرضه مىشود و قاليچه‌هاى داغستانى و سلاحهاى قفقازى كه فروشندگان آنها را به بهاى ارزانى مىفروشند ، منظرهء دل‌انگيزى است براى كسانى كه نخستين بار در مشرق‌زمين به سير و سياحت مىپردازند . از مدت اقامت سه چهار روزهء خود در تفليس توانستم اطلاعات بيشترى در بارهء فرقهء يزيديان يا شيطان‌پرستان بدست آورم ، زيرا سابق بر اين در ضمن مطالعه و تحقيق دربارهء زردشت و مزديسنا توجه من به آنان معطوف شده بود . منبع اطلاعات من در بارهء يزيديان تفليس مبلغ عيسوى سوئدى ما حضرت اى . جان لارسن « 4 » و همسرش بودند كه در ميان يزيديان تفليس و توابع دست به كار تبليغات مذهبى وسيعى زده و از اين راه با آداب و عادات و رسوم و عقايد آنان آشنا شده بودند . يزيديان بيشتر در قفقاز و ارمنستان و كردستان به سر مىبرند . با وجود آنكه در منطقه‌اى بسيار وسيع پراكنده‌اند ، مركز آنها ايالت موصل واقع در بين النهرين است ، و به سبب آزارهايى

--> ( 1 ) . Kara masya ( 2 ) . Kar ( 3 ) . varaza ( 4 ) . E . John Larson